14 pazdziernika


Kalendarium dnia 14 pazdziernika.


Utworzenie Komisji Edukacji Narodowej

14 pazdziernika 1773 roku na mocy uchwaly Sejmu utworzono Komisje Edukacji Narodowej, pierwszy w Polsce i w calej Europie centralny organ panstwowy zajmujacy sie sprawami oswiaty. Komisje powolano po kasacji zakonu jezuitów kiedy przestal istniec system szkolnictwa jezuickiego. Do systemu wprowadzono nauczanie w jezyku polskim i jednolity program nauczania i wychowania oraz historie, nauki przyrodnicze czy przedmioty praktyczne. W 1775 roku w ramach KEN powolano Towarzystwo do Ksiag Elementarnych, które opracowywalo nowe podreczniki i programy nauczania. Obecnie rocznica utworzenia KEN jest obchodzona jako Dzien Nauczyciela.

Eamon de Valera

Eamon de Valera (1882-1975), polityk irlandzki. Byl profesorem matematyki na uniwersytecie w Dublinie, a zarazem bojownikiem o niepodleglosc Irlandii. Pelnil funkcje przewodniczacego niepodleglosciowej partii Sinn Féin, która w 1919 roku utworzyla Irlandzka Armie Republikanska (IRA). Od 1919 roku byl prezydentem powstanczej Republiki Irlandii, zrzekl sie jednak urzedu dwa lata pózniej, nie zgadzajac sie na postanowienia brytyjsko-irlandzkiego traktatu pokojowego. W 1926 roku zalozyl partie Fiana Fáil (Zolnierze Przeznaczenia), która odrzucila terroryzm. Jej czlonkowie doprowadzili do uchwalenia konstytucji i uzyskania przez Irlandie niezaleznosci politycznej. Trzykrotnie stal na czele rzadu, a od 1973 roku sprawowal urzad prezydenta.

Roger Moore

14 pazdziernika 1927 roku urodzil sie Roger Moore, angielski aktor filmowy i telewizyjny. W 1953 roku wyjechal do USA, gdzie odniósl wielki sukces jako odtwórca roli Simona Templera w serialu telewizyjnym "Swiety", a nastepnie "Powrót Swietego". W roli agenta 007 Roger Moore wystapil w latach 1973-1985 az osiem razy w filmach "Zyj i pozwól umrzec", "Szpieg, który mnie kochal", "Moonraker" i "Nigdy nie mów nigdy". Ceniony jest zwlaszcza za elegancje i ironiczny dystans wobec kreowanej postaci. Wystepowal równoczesnie w wielu innych filmach, glównie sensacyjnych i wojennych, takich jak "Ucieczka na Atene", czy "Scisle tajne", obecnie pelni funkcje Ambasadora Dobrej Woli UNICEF.

Niemcy wystepuja z Ligi Narodów

14 pazdziernika 1933 roku na konferencji w Genewie minister spraw zagranicznych Niemiec Konstantin von Neurath oglosil decyzje o wycofaniu sie jego kraju z konferencji rozbrojeniowej i o niepodejmowaniu dalszych negocjacji na ten temat. W przemówieniu radiowym Hitler wyjasnil, ze na konferencji genewskiej nie chciano uznac równosci praw Niemiec, zmuszonych do klekania przed wielkimi mocarstwami swiatowymi. Tego samego dnia Niemcy oglosily swoje wystapienie z Ligi Narodów.

Przekroczono bariere dzwieku

14 pazdziernika 1947 roku po raz pierwszy udalo sie czlowiekowi przekroczyc bariere dzwieku. Próbe przeprowadzono w bazie lotniczej Muroc w Kalifornii. Samolot z napedem rakietowym Bell-1, pilotowany przez kapitana Charlesa E. Yagera, osiagnal predkosc 1078 km/h. Pierwszym pasazerskim samolotem ponaddzwiekowym byl francuski Concorde.

Nikita Chruszczow

Nikita Chruszczow (1894-1971), radziecki polityk. Od 1918 roku byl czlonkiem partii bolszewickiej, a w 1938 roku zostal I sekretarzem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii na Ukrainie, a po II wojnie swiatowej najblizszy wspólpracownik Stalina. Zaslynal jako promotor reform i radzieckiej polityki odprezenia, ale jednoczesnie zwolennik demonstracji sily. Byl odpowiedzialny za krwawa interwencje zbrojna ZSRR na Wegrzech, gdzie zginelo okolo 3 tys. ludzi, a takze za zerwanie rozmów paryskich i za konflikt ze Stanami Zjednoczonymi, który zagrozil pokojowi w Europie i zakonczyl sie wzniesieniem muru berlinskiego. Wskutek umieszczenia radzieckich rakiet na Kubie omal nie doprowadzil do wybuchu wojny atomowej. 14 pazdziernika 1964 roku grupa czlonków scislego kierownictwa partii odsunela go od wladzy, a jego miejsce zajal Leonid Brezniew.

Martin Luther King

 
 
Martin Luther King (1929-1968), amerykanski pastor i polityk, obronca praw Murzynów w USA, 14 pazdziernika 1964 roku otrzymal Pokojowa Nagrode Nobla. King propagowal taktyke biernego oporu wobec rasizmu. Organizowal marsze protestacyjne i akcje lamania przepisów zwiazanych z dyskryminacja Murzynów. Dzieki charyzmie i umiejetnosci przemawiania zostal uznany za przywódce ludnosci murzynskiej w USA i uzyskal poparcie prezydenta Kennedy'ego. W 1968 roku zostal zastrzelony przez zamachowca, a jego smierc stala sie symbolem walki o równosc i prawa czlowieka.

Hosni Mubarak

Na poczatku pazdziernika 1981 roku fundamentalisci islamscy zamordowali prezydenta Egiptu Anwara Sadata. Jego nastepca zostal wiceprezydent Hosni Mubarak. Podczas jego prezydentury doszlo do stopniowej poprawy stosunków miedzy Egiptem a krajami arabskimi i ZSRR, a takze do powstrzymania grozacej Egiptowi izolacji i zapasci gospodarczej. Podjeto równiez dzialania zmierzajace do przyznania autonomii Palestynczykom. 11 lutego 2011 roku Mubarak ustapil z urzedu. 21 maja 2014 roku zostal skazany na trzy lata wiezienia za kradziez funduszy publicznych.