14 wrzesnia


Kalendarium dnia 14 wrzesnia.


Jerzy Giedroyc

Jerzy Giedroyc (1906-2000), polski publicysta. Byl urzednikiem ministerialnym i redaktorem pisma "Bunt Mlodych", przeksztalconego w tygodnik "Polityka". W 1946 roku zalozyl w Rzymie Instytut Literacki, który przeniósl do Paryza. Instytut wydawal slynny miesiecznik "Kultura". Byl zwolennikiem dobrosasiedzkich stosunków miedzy Polska a Litwa i Ukraina, otrzymal wiele odznaczen i nagród od wladz polskich, litewskich i francuskich. Opublikowal ksiazke "Autobiografia na cztery rece".

Stanislaw Kostka Potocki

Stanislaw Kostka Potocki (1755-1821), polski polityk, pisarz i publicysta. Dzialal w stronnictwie patriotycznym, byl prezesem Rady Stanu i Rady Ministrów w Ksiestwie Warszawskim, ministrem wyznan religijnych i oswiecenia publicznego oraz prezesem senatu w Królestwie Polskim. Rozbudowal siec szkolnictwa wszystkich szczebli, ograniczyl wplyw Kosciola na oswiate, podporzadkowal wladzy panstwowej sprawy nominacji biskupów i majatku koscielnego. W 1820 roku zostal zdymisjonowany w wyniku zabiegów episkopatu. Byl autorem powiesci satyryczno-fantastycznej "Podróz do Ciemnogrodu".

Theodore Roosevelt

Theodore Roosevelt (1858-1919), 26 prezydent Stanów Zjednoczonych. Wzmocnil prezydenture i podporzadkowal sobie rzad federalny. Stany Zjednoczone pod jego przywództwem weszly na droge polityki globalnej i imperialnej, wlaczyly sie równiez w polityke mocarstw europejskich. Doprowadzil do podpisania pokoju miedzy Rosja a Japonia, za co otrzymal Pokojowa Nagrode Nobla.

Isadora Duncan

Isadora Duncan (1878-1927), tancerka amerykanska, zona rosyjskiego poety Siergieja Jesienina. Wykonywala taniec wyzwolony, interpretujac trudna do tanczenia muzyke powazna. Wystepowala zazwyczaj boso, w krótkiej tunice. Uwazana obecnie za wspóltwórczynie tanca nowoczesnego. Zmarla tragicznie 14 wrzesnia 1927 roku, uduszona wlasnym szalem, który wplatal sie w szprychy kola jej samochodu. Pozostawila po sobie pamietnik "Moje zycie".

Utworzenie Centrolewu

We wrzesniu 1930 roku powstal sojusz polityczny zlozony z klubów sejmowych szesciu stronnictw centrum i lewicy parlamentarnej. Centrolew utworzyly Chrzescijanska Demokracja, Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" i Polska Partia Socjalistyczna. Wkrótce doszlo do aresztowan czlonków Centrolewu, a na poczatku 1931 roku nastapil rozpad sojuszu. Czolowymi dzialaczami byli Stanislaw Dubois, Adam Ciolkosz, Wincenty Witos i Wojciech Korfanty.

Tomaš Garrigue Masaryk

Tomas Garrigue Masaryk (1850-1937), prezydent Czechoslowacji. Poczatkowo wystepowal z zadaniem przyznania ziemiom czeskim autonomii w ramach monarchii austro-wegierskiej, zaczal podejmowac dzialania na rzecz niepodleglosci Czech. W maju 1918 roku w Stanach Zjednoczonych zawarl umowe pittsburska, która stala sie pierwszym krokiem do proklamowania Republiki Czechoslowackiej, utworzonej 14 listopada 1918 roku. Do 1935 roku byl prezydentem nowego panstwa. Napisal wiele prac a jego najwybitniejszym dzielem byla "Rewolucja swiatowa".

Jerzy Zelnik

 
 
14 wrzesnia 1945 roku urodzil sie Jerzy Zelnik, polski aktor teatralny i filmowy. Zwiazany ze scenami Krakowa i Warszawy. Wielka popularnosc przyniósl mu debiut filmowy w "Faraonie", a takze role w filmach "Pilat i inni" i "Epitafium dla Barbary Radziwillówny". Wystepuje równiez w spektaklach Teatru Telewizji, zagral tez w wielu serialach, w "Doktorze Murku" i "Królowej Bonie".

Grace Kelly

Grace Kelly (1928-1982), amerykanska aktorka filmowa. Poczatkowo pracowala jako modelka. Zaslynela rolami w filmach "W samo poludnie" i w kryminale "Okno na podwórze". W 1954 roku otrzymala Oscara za kreacje w filmie "Dziewczyna z prowincji". Wycofala sie z aktorstwa po wyjsciu za maz za ksiecia Monaco Rainiera III. 14 wrzesnia 1982 roku ksiezna zginela w wypadku samochodowym.