15 wrzesnia


Kalendarium dnia 15 wrzesnia.


Oliver Stone

11 wrzesnia 1946 roku urodzil sie Oliver Stone, amerykanski rezyser, scenarzysta i producent filmowy. Studiowal na uniwersytecie w Yale. W latach 70-tych zwiazal sie z filmem jako rezyser i autor scenariuszy do filmów "Midnight Express" i "Czlowiek z blizna". Odniósl wielki sukces filmem "Pluton", a nastepnie kolejnymi czesciami "trylogii wietnamskiej", "Urodzony 4 lipca", "Pomiedzy niebem a ziemia". Zajmuje bardzo istotne miejsce w kinematografii amerykanskiej. Jego twórczosc filmowa zostala nagrodzona Oscarem za scenariusz w 1979 roku i dwoma Oscarami za rezyserie w latach 1987 i 1990 roku.

Rozwiazanie konfederacji targowickiej

15 wrzesnia 1793 roku, podczas obrad sejmu w Grodnie, nastapilo rozwiazanie konfederacji targowickiej. W rzeczywistosci konfederacja powstala w Petersburgu nie zas w Targowicy i wkrótce stala sie symbolem zdrady narodowej, a jej czolowi przywódcy stali sie grabarzami wolnej ojczyzny.

Wladyslaw Syrokomla

Wladyslaw Syrokomla (1823-1862), poeta polski. Poczatkowo pracowal jako zarzadca majatków ziemskich, a nastepnie wspólredaktor "Kuriera Wilenskiego". W swej twórczosci propagowal tendencje demokratyczne i obnazal feudalne stosunki na wsi. Chetnie nawiazywal do romantycznego folkloryzmu i poezji ludowej. Pisal gawedy historyczne, "Gawedy i rymy ulotne", "Nocleg hetmanski", poematy "Urodzony Jan Debróg", "Margier", liryki "Poezje ostatniej godziny", a takze wiersze polityczne i dramaty. Byl takze autorem "Przekladów poetów polsko-lacinskich.

Agatha Christie

Agatha Christie (1890-1976), pisarka angielska. Autorka kryminalów. Fabula jej utworów opierala sie na rozwiazywaniu zagadki kryminalnej droga logicznej analizy faktów. Agatha Christie powolala do istnienia popularne postaci detektywów Herculesa Poirot i Miss Marple. Jej najslynniejsze powiesci to "Zabójstwo Rogera Acroyda", "Smierc na Nilu" i "Dziesieciu malych Murzynków". Wielka popularnosc zdobyla równiez jej sztuka "Pulapka na myszy".

Jean Renoir

Jean Renoir (1894-1979), francuski rezyser filmowy. Zaczynal jeszcze w okresie kina niemego filmami "Panna wodna" i "Nana". W kinie dzwiekowym zaslynal filmi "Suka", "Zbrodnia pana Lange", "Towarzysze broni", "Regula gry" i "Poludniowiec". Otrzymal równiez Oscara za caloksztalt twórczosci. Opublikowal powiesc o swoim ojcu "Renoir" i wspomnienia "Moje zycie, moje filmy".

Pierwsze uzycie czolgu na polu bitwy

15 wrzesnia 1916 roku po raz pierwszy uzyto czolgu w czasie ofensywy alianckiej nad rzeka Somma przeciw wojskom niemieckim. Zbudowany przez Brytyjczyków pojazd Mark I, zwany tez "Duzym Williem", wazyl 28 ton i byl wyposazony w pancerz oraz gasienice, przesuwajace sie po charakterystycznym romboidalnym obwodzie. Czolg byl uzbrojony w cztery statyczne karabiny maszynowe i dwa dziala. Szesciocylindrowy silnik o mocy 105 KM pozwalal maszynie rozwinac predkosc jedynie 6 km/h, a kierowaniem pojazdem zajmowaly sie az cztery osoby. W bitwie wzielo udzial 49 brytyjskich czolgów, jednak nie odniosly one wiekszego sukcesu. Maszyny byly wolne, ciezkie i malo zwrotne, mialy slaba widocznosc i nieduzy zasieg, w dodatku wewnatrz panowala bardzo wysoka temperatura, a slaby pancerz chronil jedynie przed kulami karabinów.

Uchwalenie ustaw norymberskich, ustanawiajacych rasizm w III Rzeszy

15 wrzesnia 1935 roku w Norymberdze Reichstag III Rzeszy uchwalil rasistowskie ustawy o obywatelstwie Rzeszy i o ochronie czci i krwi niemieckiej, tzw. ustawy norymberskie. Wedlug nowego prawa pelnoprawnym obywatelem Rzeszy byla osoba "krwi niemieckiej lub pokrewnej". Malzenstwa miedzy Zydami i nie-Zydami byly zabronione, a istniejace juz malzenstwa mieszane zostaly uniewaznione. Ustawy norymberskie byly oficjalnym dokumentem ustanawiajacym antysemityzm jako element polityki panstwowej Rzeszy.

Miroslaw Hermaszewski

 
 
15 wrzesnia 1941 roku urodzil sie Miroslaw Hermaszewski, pilot i kosmonauta. W dniach od 27 czerwca do 5 lipca 1978 roku jako pierwszy i jedyny dotad Polak odbyl wraz z radzieckim kosmonauta Klimukiem lot kosmiczny na statku Sojuz 30 do stacji orbitalnej Salut 6. Dowodzil pózniej pulkiem mysliwców, byl komendantem Wyzszej Oficerskiej Szkoly Lotniczej w Deblinie, zastepca dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, a nastepnie szefem bezpieczenstwa lotów i inspektorem do spraw Sil Powietrznych w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego.

Anton Webern

Anton Webern (1883-1945), kompozytor i dyrygent austriacki. Pracowal jako dyrygent w Gdansku, Pradze i w Wiedniu. Rozwinal system dodekafoniczny, polegajacy na operowaniu dwunastoma tonami, uznawany za twórce tzw. punktualizmu. Komponowal dziela orkiestrowe takie jak "Passacaglia", "Szesc utworów", kameralne "Szesc bagatel", a takze fortepianowe i wokalno-instrumentalne "Das Augenlicht". Zginal po zakonczeniu wojny 15 wrzesnia 1945 roku zastrzelony przypadkowo na ulicy w Salzburgu.

Tommy Lee Jones

15 wrzesnia 1946 roku urodzil sie Tommy Lee Jones, aktor amerykanski. Na duzym ekranie debiutowal w drugoplanowej roli w slynnym melodramacie "Love Story". Pózniej wystepowal glównie w serialach telewizyjnych, wreszcie zaslynal dzieki filmom "Oczy Laury Mars", "Córka górnika", "Burzliwy poniedzialek" i "JFK". Prawdziwa slawe przyniosla mu nagrodzona Oscarem drugoplanowa rola w filmie sensacyjnym "Scigany". Od tej pory jest etatowym odtwórca ról czarnych charakterów i twardych mezczyzn w filmach "Klient", "Wydzial poscigowy", "Eksplozja", "Batman Forever" i "Faceci w czerni".